AB Ulaştırma Hedefi Tutmayacak: Gecikmeler ve Maliyet Artışı

Brüksel – Avrupa Birliği’nin (AB) stratejik Ulaştırma Ağı (TEN-T) projesinin 2030 bitiş tarihi, Avrupa Sayıştayı (ECA) tarafından yayınlanan yeni bir raporla resmen ulaşılamaz olarak değerlendirildi. 19 Ocak 2026 tarihli özel rapor, sınır ötesi demiryolu projelerinde ortalama 17 yıllık gecikmeler yaşandığını ve maliyetlerin ilk tahminlere göre %82 oranında arttığını ortaya koyuyor.

Dev Projelerde Büyük Gecikmeler ve Artan Maliyetler

AB’nin amiral gemisi altyapı politikasına dair uzun süredir devam eden endişeleri doğrulayan ECA’nın son değerlendirmesi, acı bir tablo çiziyor. Altısı demiryolu olmak üzere sekiz sınır ötesi mega projenin ilerlemesini inceleyen rapor, durumun 2020’deki benzer bir denetimden bu yana önemli ölçüde kötüleştiği sonucuna varıyor. Raporu hazırlayan ECA Üyesi Annemie Turtelboom, “Avrupa, ulaşım projelerinde on yıllar süren daha fazla gecikmeyi kaldıramaz. Bu altyapılar mobilite, tek pazar ve rekabet gücü için elzemdir.” şeklinde konuştu. Denetçiler, salgın ve Ukrayna’daki savaşın etkilerinin yanı sıra, yeni düzenleyici gerekliliklerin ve öngörülemeyen teknik zorlukların gecikmeleri ve maliyet aşımlarını artırarak, kilit projelerdeki ortalama gecikmeyi 17 yıla çıkardığını belirledi.

• Rapor Adı: ECA Özel Raporu: “AB ulaştırma altyapısı. Daha fazla gecikme ve bazı maliyet artışları…” (Ocak 2026)
• Temel Bulgular: TEN-T çekirdek ağının 2030 hedefi “karşılanmayacak.”
• Ortalama Maliyet Artışı: Denetlenen sekiz mega projede ilk planlara göre %82 artış.
• Ortalama Proje Gecikmesi: En çok geciken beş proje için 17 yıl (2020’de 11 yıldı).
• En Ciddi Maliyet Artışı (Demiryolu): Rail Baltica: +%291 artış, toplam maliyet şu anda €18.2 milyar olarak tahmin ediliyor (2019 değerleri).

Rapor, Avrupa’nın en stratejik demiryolu koridorlarındaki kapsamlı aksaklıkları detaylandırıyor. İspanya’daki Bask Y yüksek hızlı hattı şu anda 20 yıllık bir gecikmeyle karşı karşıya ve revize edilmiş bitiş tarihi olan 2030, proje destekçileri tarafından iyimser olarak değerlendiriliyor, 2035 daha gerçekçi bir tarih olarak öne sürülüyor. Benzer şekilde, Lyon–Torino demiryolu hattının 2033’te açılması bekleniyor ve bu da orijinal takviminden 18 yıl geride kalıyor. Brenner Ana Tüneli’nin ise en erken 2032’ye kadar gecikmesi bekleniyor. Dev Rail Baltica projesinin maliyetleri %291 artışla 18.2 milyar Euro’ya yükselirken, en son uygulama planı sadece ilk aşamanın 2030’a kadar hazır olacağını doğruluyor. Fehmarn Belt sabit bağlantısı ve Polonya’nın E59 demiryolu hattı da önemli gecikmelerle karşı karşıya, ancak E59’un tamamlanması için net bir zaman çizelgesi mevcut değil.

Yeni Düzenlemeler ve Özel Sektörün Rolü

Bu uygulama zorlukları, karmaşık bir pazar ortamında ortaya çıkıyor. Yeni kabul edilen 2024 TEN-T Yönetmeliği, Avrupa Komisyonu’na daha güçlü denetim yetkileri verirken, Turtelboom, bu araçların gelecek projeler için tasarlandığı ve mevcut yapılar üzerindeki “mevcut riskleri tersine çevirmek için çok gelişmiş” olduğu konusunda uyardı. Yaygın gecikmeler sadece AB ulaşımına özgü değil; İngiltere hükümetinin 2030’a kadar güvensiz hastaneleri düzeltme planı da kaçırılacak, bu da büyük ölçekli kamu çalışmalarının sunumunda sistemik bir soruna işaret ediyor. Paradoksal olarak, bu uygulama krizi, Danimarkalı yönetici AIP’nin yakın zamanda yeni bir fon için 2 milyar Euro sağlamasıyla kanıtlandığı gibi, altyapı yatırımlarına yönelik güçlü bir piyasa iştahıyla çelişiyor ve özel sermayenin iyi yapılandırılmış projeler için hazır olduğunu gösteriyor.

Öne Çıkan Notlar

• 2030 Hedefine Ulaşılamayacak: ECA, kritik projelerdeki ciddi ve kötüleşen gecikmeler nedeniyle TEN-T çekirdek ağının 2030 hedefi itibarıyla tamamlanamayacağını resmen açıkladı.
• Maliyetler Fırladı: Denetlenen projelerin ortalama maliyetleri, orijinal tahminlere göre %82 arttı. Rail Baltica, bütçesinin %291 artışla 18.2 milyar Euro’ya yükselmesiyle en aşırı örnek.
• Yeni Düzenlemeler Sınırlı Yardım Sağlıyor: 2024 TEN-T Yönetmeliği, AB’nin yönetişim çerçevesini güçlendirse de, zaten inşaat aşamasında olan projeleri hızlandırması olası değil ve mevcut gecikmeler büyük ölçüde ele alınmıyor.

Editör Analizi

ECA’nın raporu bir denetimden öte, AB’nin stratejik hedeflerini somut gerçeğe dönüştürme yeteneğinin kritik bir stres testidir. Bunlar sadece demiryolu hatları değil; Tek Pazarın, askeri mobilitenin ve Avrupa Yeşil Anlaşması’nın fiziksel omurgasıdır. Politika hedefleri ile sahada proje teslimi arasındaki uçurum artık görmezden gelinemeyecek kadar büyük. Artan maliyetler ve onlarca yıl süren gecikmeler, kamuoyunun güvenini aşındırma ve bu hayati koridorların ekonomik gerekçesini zedeleme riski taşıyor. Yeni yönetişim araçları memnuniyetle karşılanırken, temel zorluk, zamanında ve bütçeye uygun teslimatı sürekli olarak başaramayan sınır ötesi planlama, tedarik ve risk yönetimi süreçlerini reforme etmekte yatıyor. Radikal bir değişiklik yapılmadığı takdirde, AB’nin bir sonraki nesil altyapı hedefleri de aynı kaderi paylaşabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

TEN-T 2030 hedefi neden kaçırılacak?

Avrupa Sayıştayı’na göre, hedef, kritik sınır ötesi “mega projelerin” uygulanmasındaki ciddi ve kötüleşen gecikmeler nedeniyle kaçırılacak; bu gecikmelere önemli maliyet artışları, yeni düzenlemeler ve teknik zorluklar eklendi.

Hangi demiryolu projesi en büyük maliyet artışını yaşadı?

Rail Baltica, bütçesi orijinal tahminine göre %291 artarak en dramatik maliyet artışını yaşadı. Toplam öngörülen maliyet, 4.6 milyar Euro’dan 18.2 milyar Euro’ya yükseldi (2019 değerleri).

Yeni 2024 TEN-T Yönetmeliği nedir?

Avrupa Komisyonu’nun rolünü güçlendiren, ilerlemeyi izlemek ve Üye Devletler üzerindeki yükümlülükleri uygulamak için artırılmış denetim yetkileri veren revize edilmiş bir yasal çerçevedir. Ancak denetçiler, etkinliğinin zaten yapım aşamasında olan projeler için sınırlı olacağını belirtiyor.