Avrupa Sayıştayı: Batı Balkan Demiryolu Projelerinde 17 Ay Gecikme

Avrupa Sayıştayı, Batı Balkanlar’da 2,665 milyar Euro’luk AB ulaştırma fonunun 527 milyon Euro’sunun kullanıldığını ve 2030 hedefinin gerçekçi olmadığını tespit etti.

12 Haziran 2026 22:49

⚡ Tek Cümlelik Özet:
Avrupa Sayıştayı, Batı Balkanlar’daki AB fonlu ulaşım projelerinde başlangıç gecikmelerinin ortalama 17 ayı bulduğunu, WBIF kapsamında tahsis edilen toplam 2,665 milyar Euro’luk fonun 527 milyon Euro’sunun 2015-2025 ortası arasında kullanıldığını ve 2030 hedefinin gerçekçi olmadığını tespit etti.

BRÜKSEL – Avrupa Sayıştayı (ECA), Batı Balkanlar genelindeki AB ulaştırma altyapı fonlarının 2030 çekirdek ağ tamamlama hedefini karşılamasının olası olmadığını belirten özel bir rapor yayımladı. Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi (WBIF) altında ulaştırma sektörüne toplam 2,665 milyar Euro tahsis edilirken, 2015 ile 2025 ortası arasında yalnızca 527 milyon Euro serbest bırakıldı.

Finansmana Ait Temel Veriler

Kategori	Detay / Veri
Fon / Program Adı	Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi (WBIF)
Toplam Değer (Ulaştırma Sektörü)	2,665 milyar Euro AB bütçesi tahsisi; 527 milyon Euro’su kullandırıldı (2015–2025 ortası)
İlgili Kurumlar	Avrupa Komisyonu (%86 katkı payı, 2015’ten beri 899 milyon Euro); uluslararası finans kuruluşları; Batı Balkan hükümetleri
Tamamlanma Tarihi / Zaman Çizelgesi	2030 çekirdek ağ hedefi; ECA değerlendirmesi: karşılanması olası değil
Ülke / Koridor	Bosna-Hersek, Kosova, Kuzey Makedonya, Sırbistan; koridorlar arasında Demiryolu Rotası 10, Koridor X, Koridor Xc, Koridor VIII bulunuyor

Finansmanın Kapsamı ve Dağılımı Nedir?

WBIF, altyapı projelerini ortak finanse etmek için Avrupa Komisyonu hibelerini uluslararası finans kuruluşlarından (IFI) sağlanan kredilerle harmanlıyor. Avrupa Komisyonu 2015’ten bu yana ortak fona 899 milyon Euro aktardı; bu rakam toplam katkıların %86’sını oluşturuyor. Denetlenen dört ülkede altı demiryolu hibesi onaylandı, ancak bu hatlardan üçü hâlâ elektrifikasyonsuz durumda ve dizel çekişle işletilmeye devam ediyor. ECA, proje başvurularının maliyet-fayda analizleri ve onaylanmış detaylı tasarımlar da dahil olmak üzere hazırlık dokümantasyonu tamamlanmadan sık sık onaylandığını ve bunun hibe onayıyla proje başlangıcı arasında tipik olarak 17 aylık gecikmeye yol açtığını tespit etti.

Bu Finansman Benzer Programlarla Nasıl Karşılaştırılır?

WBIF’in uluslararası finans kuruluşları arasında dağıtılan izleme yapısı, ECA tarafından tutarsız risk değerlendirme raporlarına ve ihale denetiminde boşluklara yol açtığı şeklinde değerlendirildi. Buna karşılık Birleşik Krallık’ın East West Rail projesi (Oxford-Cambridge bağlantısı) stratejik teslimat ortağı için Ağustos 2027’den Ağustos 2039’a kadar sürecek 300 milyon Sterlinlik tek bir danışmanlık çerçeve sözleşmesi üzerinden tedarik sürecini yürütüyor (Kaynak: East West Rail Company, 2025 ihale duyurusu). WBIF’in 2,665 milyar Euro’luk ulaştırma bütçesi, East West Rail danışmanlık çerçevesinin yaklaşık yedi katı büyüklükte olmasına rağmen farklı idari kapasitelere sahip dört ulusal yargı alanına yayılıyor. ECA ayrıca Komisyon’un kendi izleme göstergelerinin (GSYİH büyümesi, ticaret hacmi, İnsani Gelişme Endeksi) ulaştırmaya özgü sonuçları yakalamak için fazla geniş kaldığını kaydetti.

Editörün Değerlendirmesi

ECA’nın denetlenen altı demiryolu hattından üçünün elektrifikasyonsuz ve dizel işletimde kaldığı bulgusu, raporun yalnızca çevresel çerçevesinin işaret ettiğinden daha keskin ekonomik sonuçlar taşıyor. Sırbistan demiryolu yük pazarının 2025 boyunca tarım, intermodal, kimyasallar ve endüstriyel sektörlerde büyüme göstermesi beklenirken (Kaynak: Reuters piyasa analizi, Haziran 2025), yüksek hızlı ve yüksek frekanslı elektrikli yük hizmetlerini kaldıramayan koridorlar bu büyümeyi karayoluna yönlendirme riski taşıyor. Komisyon’un 2022’de sürdürülebilir ulaşım kontrollerini güçlendirmesi sorunu tanıyor, ancak ECA’nın Kosova’daki Demiryolu Rotası 10 vaka çalışması (2020’den beri tünel çökmelerinin trafiği aksattığı ve Haziran 2025 itibarıyla sinyalizasyon ve elektrifikasyonun kurulmadığı) sıkılaştırılmış seçim kriterlerinin tek başına yararlanıcı düzeyindeki zayıf uygulama kapasitesini telafi edemeyeceğini gösteriyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Batı Balkanlar çekirdek ulaştırma ağı için 2030 son tarihi neden karşılanamayacak?
Avrupa Sayıştayı, proje başlangıcında ortalama 17 aylık gecikmeler, uygulama sırasında tasarım değişiklikleri ve izin sorunları nedeniyle iki yılı aşan ek gecikmeler ve hazırlık dokümantasyonu tamamlanmadan projelerin onaylanması tespit etti. Biriken bu gecikmeler, 2030 hedefini önemli bir hızlanma olmadan ulaşılamaz kılıyor.

AB fonlama gecikmelerinden hangi belirli demiryolu koridorları etkileniyor?
ECA, Kosova’da Demiryolu Rotası 10, Sırbistan’da Koridor X ve Koridor Xc ile Kuzey Makedonya’da Koridor VIII dahil 12 projeyi denetledi. Hibe alan altı demiryolu hattından üçü elektrifikasyonsuz ve dizel trenlerle işletiliyor; ayrıca Bulgaristan’a bağlanan Koridor VIII kesimi, tüm koridorun komşu ülkelerle net işletme anlaşmalarına sahip olmasından önce fonlandı.

Batı Balkanlar ulaştırma projeleri için şimdiye kadar ne kadar AB fonu kullandırıldı?
WBIF altında ulaştırma sektörü için ayrılan 2,665 milyar Euro’luk AB bütçe tahsisatının 527 milyon Euro’su 2015 ile 2025 ortası arasında kullandırıldı. Avrupa Komisyonu 2015’ten bu yana toplam WBIF ortak fonuna 899 milyon Euro katkıda bulundu ve bu toplam katkıların %86’sına denk geliyor.