UNIFE’den Hızlı Trenler İçin 345 Milyar Euroluk Finansman Planı

BRÜKSEL – Avrupa Demiryolu Tedarik Sanayii Birliği (UNIFE), kıtanın yüksek hızlı demiryolu ağının genişlemesini hızlandırmak amacıyla detaylı bir finansman planı yayımladı. Bu plan, Avrupa Trans-Avrupa Ulaştırma Ağı (TEN-T) bağlantılarını 2040 yılına kadar tamamlamak için gerekli olan 345 milyar Avroluk yatırımın karşılanmasını hedefliyor ve kamu fonlarıyla özel sermayenin harmanlanmasına odaklanıyor. AB verilerine göre, 2023 yılında yüksek hızlı demiryolu trafiği 2015’e göre sadece %17 artış göstererek, 2030 yılına kadar belirlenen %100 artış hedefini önemli ölçüde geride bırakmıştı. (Kaynak: Eurostat, 2024)

Finansmana Ait Temel Veriler

Finansmanın Kapsamı ve Dağılımı

Önerilen finansman stratejisi, kamu fonlarının optimize edilmesi ve özel yatırımcıları çekmek için istikrarlı bir çerçeve oluşturulması olmak üzere iki ana sütun üzerine inşa edilmiştir. UNIFE, Avrupa Birliği’nin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) gelirlerinin önemli bir kısmının yüksek hızlı demiryolu projelerine tahsis edilmesini savunmaktadır. Bu sayede iklim politikası gelirlerinin sürdürülebilir ulaştırma yatırımlarıyla uyumlu hale getirileceği belirtiliyor. Özel finansman için ise plan; onaylanmış projelerin öngörülebilir bir akışını, istikrarlı uzun vadeli düzenlemeleri ve emeklilik fonları gibi kurumsal yatırımcıları çekmek amacıyla “sat ve geri kirala” gibi finansal modellerin ve yeşil altyapı tahvillerinin çıkarılmasını önermektedir.

Bu Finansman Benzer Programlarla Nasıl Karşılaştırılır?

Avrupa’nın yüksek hızlı demiryolu ağı için önerilen 345 milyar Avroluk finansman ihtiyacı, bu büyüklükteki altyapı projelerinin Avrupa’daki en büyük zorluklardan biri olduğunu göstermektedir. Bu miktar, Avrupa Komisyonu’nun “Connecting Europe Facility (CEF)” programının 2021-2027 dönemi için ulaştırma sektörüne ayırdığı yaklaşık 25.8 milyar Avroluk bütçesinin (Kaynak: Avrupa Komisyonu, 2023) yaklaşık 13 katına denk gelmektedir. Dijital sektörde 5G ağ yükseltme hedefleri için önümüzdeki on yılda tahmini 205 milyar Avroya ihtiyaç duyulduğu düşünüldüğünde (Kaynak: GSMA, 2024), demiryolu yatırım açığının ölçeği daha net ortaya çıkmaktadır. Telekomünikasyon gibi sektörler ağırlıklı olarak özel sermayeye dayanırken, büyük ölçekli ulaştırma altyapısı tarihsel olarak kamu finansmanına bağımlı olmuştur. UNIFE’nin önerisi, demiryolu finansmanını diğer kamu hizmetlerinde daha yaygın olan hibrit bir modele kaydırmak için stratejik bir çabayı işaret etse de, planda öngörülen özel sermayenin kesin oranı açıklanmamıştır.

Editörün Değerlendirmesi

UNIFE’nin teklifi, Avrupa’nın ulaştırma sektöründe karbonsuzlaşma hedeflerini engelleyen finansal gerçeklikle doğrudan yüzleşmektedir. Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) gelirlerini demiryolu yatırımlarına bağlayarak, plan “kirleten öder, yeşil geçiş faydalanır” mantığında, ulusal bütçelerden daha tutarlı bir finansman akışı sağlayabilecek bir mekanizma yaratmaktadır. Ancak, siyasi gecikmelere maruz kalabilen karmaşık, sınır ötesi demiryolu projelerine uzun vadeli, riske duyarlı kurumsal sermayeyi çekmek temel zorluk olmaya devam etmektedir. Bu stratejinin başarısı, finansal araçlardan ziyade, AB’nin istikrarlı, pan-Avrupa bir düzenleyici çerçeve ve proje akışı uygulama becerisine bağlı olacaktır ki bu, geçmişte zorlu bir görev olmuştur. (Kaynak: Avrupa Demiryolu Ajansı Analizleri, 2023)