İngiltere GWR Kamulaştırıldı: Kamu Kontrolü Başlıyor

LONDRA – Birleşik Krallık Ulaştırma Bakanlığı, yolcu operatörü Great Western Railway’in (GWR) 13 Aralık’ta kamu kontrolüne geçeceğini açıkladı. Bu hamle, İşçi Partisi’nin 2024’te iktidara gelmesinden bu yana kamulaştırılan 11. demiryolu işletmesini temsil ediyor. Londra ile güneybatı İngiltere ve güney Galler’i birbirine bağlayan GWR, şu anda FirstGroup tarafından işletiliyor.

Düzenlemeye Ait Temel Bilgiler

Düzenleme Neleri Kapsıyor?

Bu politika, imtiyazlı yolcu demiryolu operasyonlarının, mevcut sözleşmelerin sona ermesiyle özel şirketlerden yeni bir kamu kuruluşu olan Great British Railways’e (GBR) devredilmesini kolaylaştırmaktadır. GWR’nin devri, ray ve tren operasyonlarını birleşik, merkezi olmayan bir yönetim yapısı altında entegre etmeyi amaçlayan bu sürecin kilit bir adımıdır; bu model Southeastern ve South Western Railway ile zaten denenmiştir. Kamulaştırma programının kapsamı yolcu hizmetleriyle sınırlıdır; yük operasyonları ve açık erişimli operatörler özel sektörde kalacaktır. Hükümet, özel operatörlere yapılan ödemelerin ortadan kaldırılmasıyla yıllık yaklaşık 150 milyon sterlin tasarruf edileceğini tahmin etmektedir.

Bu Düzenleme Küresel Standartlar Açısından Ne İfade Ediyor?

GWR kamulaştırması, Birleşik Krallık’ın İşçi Partisi hükümetinin demiryolu sektörünün ötesine uzanan daha geniş bir sanayi stratejisiyle uyumludur. Bu politika, tedarik zincirlerini güvence altına almak ve endüstrileri istikrara kavuşturmak için kilit ulusal varlıkları tekrar kamu mülkiyetine almayı içermektedir. Örneğin, hükümet ayrıca British Steel’i kamulaştırma planlarını da duyurdu; bu, Scunthorpe çelik fabrikalarının kapanmasını önlemek için hükümet müdahalesinin ardından 1988’den bu yana ilk kez kamu mülkiyetine geçecektir (Kaynak: The New York Times, 2026). Çelik endüstrisindeki bu paralel hamle, hükümetin yalnızca ulaştırma ile sınırlı olmayan, stratejik ulusal endüstriler olarak tanımladığı alanlara sistematik bir yaklaşım sergilediğini göstermektedir.

Bu kamulaştırma dalgası, Birleşik Krallık’ı kıta Avrupası’ndaki birçok ülkenin demiryolu işletme modeline yaklaştırmaktadır. Almanya’da Deutsche Bahn (DB), Fransa’da SNCF, İtalya’da Trenitalia ve İsviçre’de SBB gibi ulusal demiryolu şirketleri, altyapı ve yolcu hizmetlerinin büyük ölçüde devlet kontrolünde veya mülkiyetinde olduğu entegre yapılarla faaliyet göstermektedir. Birleşik Krallık’ın 1990’lardaki kapsamlı demiryolu özelleştirmesi, Avrupa’da benzersiz bir modeldi ve mevcut kamulaştırma politikası, bu özelleştirmenin getirdiği parçalı yapıyı ortadan kaldırarak daha bütünleşik bir kamu hizmeti sunmayı hedeflemektedir. Bu, Avrupa Birliği’nin (AB) 2016’da kabul ettiği ve demiryolu pazarlarının kademeli olarak açılmasını öngören 4. Demiryolu Paketi gibi düzenlemelerle kısmen liberalleşme eğilimleri olsa da, birçok AB ülkesi ulusal operatörlerinin çoğunluk hissesini elinde tutmaya devam etmektedir (Kaynak: Avrupa Komisyonu, 2016; Sektör Analistleri, 2024).

Editörün Değerlendirmesi

GWR’nin kamu kontrolüne devri, operasyonel ve finansal riski doğrudan Birleşik Krallık hükümetine merkezileştirmekte, daha önce hizmet aksaklıklarından sorumlu tutulan özel operatörlerin tamponunu ortadan kaldırmaktadır. Hükümetin belirtilen hedefi, Great British Railways altında daha entegre ve güvenilir bir ağ oluşturmak olsa da, artık performans aksaklıklarının kamuoyu önündeki doğrudan sorumluluğunu üstlenmektedir. Bu yolcu hizmetleri kamulaştırması, Birleşik Krallık’ın özel demiryolu yük piyasasıyla keskin bir tezat oluşturan ikiye bölünmüş bir demiryolu endüstrisi yaratmaktadır; yük piyasasının 2026’da geniş tabanlı bir toparlanma ve yatırım büyümesi görmesi beklenmektedir (Kaynak: Inbound Logistics, 2026). Bu durum, kamu kontrolünün yolcu hizmetlerinde kalite ve erişilebilirliği artırma potansiyeli sunarken, özel sektörün esnekliğinin ve rekabetçiliğinin yük taşımacılığındaki rolünü de vurgulamaktadır.