İsviçre Mahkemesi Kitap Okuyan SBB Makinistinin Feshini Onadı

BERN, İSVİÇRE – İsviçre Federal İdare Mahkemesi, 15 Mayıs 2025 akşamı hareket halindeki trenin makinist kabininde açık bir kitap tutarken fotoğraflanan SBB (İsviçre Federal Demiryolları) makinistinin derhal feshini onadı. Olay gecesi görevden uzaklaştırılan ve 16 Haziran 2025’te — olaydan 32 gün sonra — derhal fesihle işten çıkarılan makinistin 15 yıllık hizmet süresi bulunuyordu. Mahkeme, SBB ile çalışan arasındaki güven ilişkisinin onarılamaz biçimde zarar gördüğü gerekçesiyle itirazı reddetti.

Davaya Ait Temel Bilgiler

Davanın Tam Kapsamı Nedir?

Dava, tek bir tartışmalı olguya dayandı: makinistin kitabı yalnızca istasyon duraklamalarında mı yoksa tren hareket halindeyken de mi okuduğu. Şirket yönetiminden üç SBB çalışanı, trenin istasyona yaklaşırken kabin ışığının yanık olduğunu fark etti — iç aydınlatmanın gece görüşünü azaltması nedeniyle bu detayı özellikle not ettiler — ve makinisti duruş sırasında elinde açık kitapla fotoğrafladılar. Mahkemenin incelediği delillere göre makinist, okumaya devam ederken treni yeniden harekete geçirdi. Makinist gece kabin ışığıyla seyir yaptığını kabul ederek bunu uyanık kalmak için yaptığını söyledi; ancak hareket halindeyken okuduğunu reddetti ve kitabın yalnızca el yazısı bir “hafıza egzersizi” notu için zemin işlevi gördüğünü iddia etti. Mahkeme, açık kitap fotoğrafını belirleyici buldu: kapalı bir kitap daha pratik bir dayanak olurdu. Hâkimler, iddia edilen ezber egzersizinin dahi ciddi bir ihlal oluşturacağını ekledi; zira sürüşle ilgisiz her türlü faaliyet yolcu güvenliğini riske atabilir.

Benzer Davalarla Karşılaştırması

Yayın anı itibarıyla, İsviçre’de dikkat dağınıklığı temelli bir tren makinisti feshine ilişkin kamuya açık karşılaştırılabilir bir yargı kararı tespit edilemedi; karar, istasyon, hat ve kitap adını açıkça gizleyerek emsal kararı coğrafi olarak bağlamsız bıraktı. En yakın karşılaştırma hukuki değil, iş ilişkileri düzeyinde: ABD’de BNSF’nin 2024’te izin tahsislerini azaltması, deneyimli demiryolu çalışanlarının kitlesel ayrılışına katkıda bulundu; sendikaların taşıyıcı pozisyonlarıyla hizalanmakla ve buna direnmemekle eleştirildiği bildirildi (Kaynak: World Socialist Web Site, 2025). İsviçre davası ters yönde işliyor: vardiya ve yorgunluk üzerine yapısal bir anlaşmazlık değil, güvenlik gerekçesiyle onanan bireysel davranış feshi. Düzenleyici takvimde ise Birleşik Krallık, 25 Mayıs 2025’te South Western Railway’i kamusal mülkiyete aldı — SBB olayından on gün sonra — ve bu operatör mevcut program kapsamında kamulaştırılan ilk işletmeci oldu (Kaynak: House of Commons Library, 2025). Bu kayma, daha fazla Avrupalı makinisti doğrudan devlet işveren denetimine sokuyor; burada davranış disiplini franchise işletmecileri yerine iç süreçlerle yürütülüyor.

Not: SBB’nin makiniste karşı paralel bir ceza veya düzenleyici süreç yürütüp yürütmediğine dair bağımsız doğrulama verisi yayın tarihi itibarıyla mevcut değildi.

Editörün Değerlendirmesi

Bu karar, tek bir makinistin okuma alışkanlığından çok Avrupalı operatörlerin “güveni yok eden” davranışı nasıl derecelendirdiğiyle ilgili: SBB gözlemden feshe 32 günde geçti ve federal bir mahkeme, kabinde okuma dışı bir bilişsel egzersizin bile fesih gerekçesi sayılabileceğini kabul etti. Asıl baskı noktası mürettebat dikkat yönetimi; kabin içi izleme ve sürücü destek sistemleri daha ağır yatırımlarla birlikte yayılıyor — küresel yüksek hızlı demiryolu yatırımı 2025’te %24 arttı ve Avrupa dünya genelindeki demiryolu modernizasyon projelerinin %22’sini elinde tutuyor (Kaynak: Market Research Future, 2025). Kabin dikkat kontrollerini kanıtlayamayan operatörler, sigortacıların ve düzenleyicilerin tek bir fesihle yanıtlanamayacak daha zor sorularıyla karşılaşabilir.