Demiryolunu Yeryüzü Sularına Karşı Korumak

Demiryolu inşaatında ve özellikle işletmeciliğinde;
> Yeryüzü sularının yaptığı tahribat,
> Yer altı sularının yaptığı tahribat,
> Kar kapatmaları,
> Çığ düşmeleri,
> Kaya ve taş düşmeleri, yol ve tesislerin seyrüsefer emniyetini aksatan ve tehlikeli hâle getiren belli başlı sebeplerdir.

Demiryolu Dolgularında Yeryüzü Sularına Karşı Tahkimat Yapmak

Dolgu Şevi Önüne Hendek Açmak

Sel sularına karşı en kesin çözüm, suyu dolmaya yaklaştırmamaktır. Bunun için de sel suyunun geldiği yönde dolma önüne sel sularının geldiği hat boyunca hendek açılır.
> Bu iş için dolma önü tesviye edilir.
> Suya yatak temin edecek kesitte hendek açılır.
> Hendekten çıkan toprak ile hendek ve dolma arasına set yapılır.
> Hendek ağzı civar derelere bağlanır.

Dolgu Şevine Taş Kaplama Yapılması (Pere Yapılması)

Bu iş için;
> Şev eteği tesviye edilir.
> Tesviye edilen şev eteği, kaba yonu taşların düzgün yüzü üste gelecek biçimde alttan başlayarak kaplama yapılır.
> Kaplamanın üst seviyesi, en yüksek su seviyesinden 0,50 m daha yukarıya kadar kaplama devam ettirilir.
> Pere kaplama, derz araları akıcı kıvamdaki çimento harcıyla doldurulur.
> Pere kaplamanın tahrip olmaması için pere önüne anroşman (kayalama) yapılır.
> Anroşmanın önüne ağaç dikilerek takviye edilmesi yararlı olur.

Dolgu Şevinin Duvarla Korunması

Dere ve sel sularının akış hızı fazla ise pere kaplama yeterli gelmez. O zaman şev eteğine temeli oldukça derin olmak üzere bir istinat duvarı yapılır. Bu iş için;
> Şev eteğine, projesinde belirtilen ölçülerde temel açılır.
> Projesinde belirtilen ölçülerde istinat duvarı için kalıp çakılır.
> Kalıp içerisi talimatlara uygun dozajda çimentolu beton harcı ile doldurulur.
> İstinat duvarı önüne anroşman yapılır.
> Anroşmanın önüne ağaç dikilerek takviye edilir.

Anroşman yapmaya elverişli taş bulunmayan yerlerde gabyoni ile tahkimat yapılır.

Dolgu Eteğinin Gabyoniyle Tahkimatı

Bu iş için;
> 2-4 mm telden örülmüş dikdörtgenler prizması şeklinde 0,50-1,00-2,00 m veya 0,50-1,00-1,50 m boyutlarında tel kafesler imal edilir.
> İmal edilen tel kafeslerin içi moloz taşla doldurulduktan sonra kapak olarak bırakılan açık kısımdaki fazla teller örtülerek kafes kapatılır.
> Gabyoniler şev önüne şaşırtmalı ve kademeli olarak yerleştirilir.
> Gabyoni en yüksek seviyesi su seviyesinden 0,50 m daha yukarıya kadar devam ettirilir.

Dolgu Şevinin Mahmuzlarla Korunması

Mahmuzlar, sahilden dere yatağının içine uzatılan çelmelerdir. Dere yatağındaki suyun akış hızını azaltarak yatağı oymasını, dolayısıyla demir yolu dolmasına yaklaşıp zarar vermesini engeller.
Çeşitleri;
> Harçlı ve harçsız taştan yapılan mahmuzlar,
> Beton olarak yapılan mahmuzlar,
> Kupon ray veya ahşap kazık şeklinde yapılan mahmuzlar,
> Gabyoni ile yapılan mahmuzlardır.
Yapılacak mahmuz çeşidi ne olursa olsun mahmuzlara verilecek boyut (en, boy, yükseklik, temel derinliği) ve dere yatağına göre verilecek eğim için şu üç ana unsur göz önünde tutulmalıdır.

> En yüksek su seviyesi
> Taşkın hâlindeki suyun akış hızı
> Dere yatağının ve civar arazinin özelliği

Harçlı ve Harçsız Taştan Yapılan Mahmuzlar

Taşkın hâlindeki su yüksekliği ve akış hızı az ise mahmuz kuru taş örgü veya harçlı taş örgü şeklinde yapılır. Bunun için;
> Mahmuzların dış yüzeyi gayet düzgün ve itinalı örülmelidir.
> Kuru olarak yapılan mahmuzların dış kısımları çimento harcı ile derzlenmelidir.
> Mahmuzun yapıldığı zemin gevşek ise temelin derin olmasına dikkat edilmelidir.
> Mahmuzun yapılması dere yatağını daraltıyor ise boyunun fazla uzun olmamasına dikkat edilmelidir.

Beton Mahmuzlar

Mahmuz yapılacak yerde çakıl ve kum bol ise mahmuz betondan da yapılabilir. Bu iş için;
> Temel derinliği 1,00-2,00 m olmalıdır.
> Mahmuz üst genişliği 0,80-1,00 m olmalıdır.
> Mahmuz yüksekliği taşkın hâlindeki suyun en üst seviyesinden daha fazla olmalıdır.

Kupon Ray veya Ahşap Kazık Şeklinde Yapılan Mahmuzlar

Bu iş için;
> Mahmuzun yeri ve meyli tespit edilir.
> Mahmuzun dış kenarlarını sınırlayacak şekilde sıradan kupon ray veya ahşap kazık çakılır.
> Kazıkların arası, taşların çıkmasını önleyecek şekilde 40-50 cm olmalıdır.
> Raylar veya ahşap kazık ne kadar derine çakılırsa mahmuz o kadar sağlam olur.
> Kazık olarak kupon ray kullanılırsa rayların arasındaki taşların altı oyuldukça raylar aşağı inerek temeli yeniden oluşturur. Bu nedenle kupon rayla yapılan mahmuzun yüksekliği fazla olmalıdır.

Gabyoniyle Yapılan Mahmuzlar

Acil durumlarda yolun hemen korunması gerektiğinde mahmuzlar gabyoni ile yapılır. Bu iş için;
> Gabyoniler şaşırtma derzli olarak üst üste konularak mahmuz yapılır.
> Gabyoniler birbirine sıkıca bağlanır.
> Demir yolunun korunması için birden fazla mahmuz yapıldığında birinci mahmuz ile ikinci mahmuz arasındaki mesafe, birinci mahmuzun dere yatağında kalan bölümünün 1,5 katından fazla olmamalıdır.