Sırbistan, Rus RZD Destekli 127 Milyon Euro’luk YZ Sevk Merkezini Açtı

BELGRAD, Sırbistan – Sırbistan hükümeti ve Rus Demiryolları’nın (RZD) bağlı kuruluşu Institut NIAS, Belgrad-Ranžirna Makiş istasyonunda konumlandırılan 127 milyon Euro bütçeli dijital demiryolu trafik kontrol merkezini tamamlanma oranı yüzde 83 seviyesindeyken devreye aldı. Yapay zeka algoritmaları ve otomatik trafik yönetimiyle donatılan tesis, 540 kilometrelik operasyonel hattın sevk ve idaresini 23 personel ile merkezileştiriyor.

Teknolojiye Ait Temel Veriler

Teknolojinin Teknik Özellikleri Nelerdir?

Birleşik Sevk Merkezi, Sırbistan’ın demiryolu koridorlarındaki eski manuel sevk protokollerini devre dışı bırakmak üzere yapay zeka algoritmalarını otomatik trafik yönetimiyle entegre ediyor. Hat boyu altyapısını merkezi platforma bağlayan omurga iletişim katmanını oluşturmak için yaklaşık 500 kilometre fiber optik kablo döşendi. Güvenlik kamera ağları, özellikle Sırbistan demiryollarında sürekli bir zafiyet olan kablo ve ekipman hırsızlığını hedefleyen gerçek zamanlı altyapı izlemesi için sisteme veri sağlıyor. Belgrad–Subotica hattının önümüzdeki 6–7 ay içinde sisteme entegre edilmesi planlanıyor; bu, başlangıçtaki 540 kilometrelik operasyonel ayak izinin ötesine geçen ilk büyük koridor genişlemesi olacak. Yazılım platformu tedarikçisi, siber güvenlik sertifikasyon standartları ve uzaktan komut yürütme için gecikme süresi eşikleri dahil olmak üzere tam teknik mimari özellikleri Sırp yetkililer veya Institut NIAS tarafından tanıtım etkinliğinde açıklanmadı.

Bu Teknoloji Sektörde Nerede Duruyor?

Sırbistan’ın merkezi sevk mimarisi, olgun rakip platformlar sunan yerleşik tedarikçilerin bulunduğu bir Avrupa pazarına giriş yapıyor. Siemens Mobility’nin Vicos OC 501/1010 operasyon kontrol sistemi, Almanya, Norveç ve Türkiye’deki karma trafik koridorlarını destekleyen kurulumlarıyla birden fazla kıtada 30.000 kilometreyi aşkın demiryolu hattını yönetiyor (Kaynak: Siemens Mobility, 2023). Alstom’un Iconis platformu, Fransa’nın TGV ağı ve Amsterdam–Utrecht koridoru dahil olmak üzere hatlarda otomatik rota ayarlama ve çakışma çözümü modülleriyle entegre trafik yönetimi sağlıyor. Thales’in ARAMIS AR2577 dağıtık trafik yönetim sistemi, İsviçre SBB’nin merkezi operasyonlarının omurgasını oluşturuyor. Sırp merkezinin ayırt edici yanı, AB regülasyonlarına tabi pazarlarda sınırlı penetrasyona sahip bir tedarikçi olan Institut NIAS’ın Rusya menşeli teknoloji yığınında yatıyor. Bu bağımlılık, özellikle AB tarafından zorunlu kılınan ERTMS/ETCS sinyalizasyon standartları göz önüne alındığında, sınır ötesi hizmetler için birlikte çalışabilirlik sorunları yaratıyor. Bu arada AB karbon fiyatlandırma mekanizmaları —AB spot emisyon izinleri Haziran 2025’te ton başına 79,04 Euro’dan işlem gördü (Kaynak: Reuters, 2025)— bekleme sürelerini azaltan ve hızlanma profillerini optimize eden enerji verimli merkezi trafik yönetimine yönelik ekonomik baskıyı artırıyor.

Editörün Değerlendirmesi

Sırbistan’ın ulusal sevk mimarisi için bir Rus Demiryolları iştirakini seçmesi, dört AB üye devletiyle sınırı olan bir ağın sinir merkezinde AB dışı bir teknolojik standardı yerleşik hale getiriyor. Bu durum bir çatallanma riski yaratıyor: AB fonlarıyla modernize edilen hatların ikili uyumlu arayüzlere ihtiyaç duyması veya sınır geçişlerinde operasyonel sürtüşmeyle karşılaşması muhtemel. 210 kilometrelik Valjevo–Vrbnica hattı rehabilitasyonu için telaffuz edilen 2 milyar Euro’yu aşkın tahmini maliyet, sevk sofistikasyonundan bağımsız olarak Sırbistan’ın eski ağının fiziksel hat geometrisi ve katener açısından dijital kontrol katmanının ne kadar gerisinde kaldığını vurguluyor.