AB: Lizbon İhalesinde CRRC Yerine Avrupa Firması

BRÜKSEL – Avrupa Komisyonu, Lizbon’un Menekşe Hattı ihalesinde teklif veren bir konsorsiyumun Çinli demiryolu aracı tedarikçisi CRRC Tangshan’ı değiştirmeyi kabul etmesinin ardından, ihalenin ilerlemesine onay verdi. Yabancı Sübvansiyonlar Yönetmeliği (FSR) kapsamında alınan bu ilk koşullu karar, Komisyon’un haksız rekabet avantajı olarak değerlendirdiği durumu ortadan kaldırmak için zorunlu kılındı. Toplam 677,5 milyon Avroluk projenin nihai sözleşme ödülü artık işletmeci Metropolitano de Lisboa’ya ait.

Düzenlemeye Ait Temel Bilgiler

Düzenleme Neleri Kapsıyor?

Yabancı Sübvansiyonlar Yönetmeliği (FSR), AB piyasasında faaliyet gösteren şirketlere AB dışı hükümetlerden sağlanan mali katkıları incelemek ve tespit edilen çarpıtmaları gidermek üzere tasarlanmıştır. Bu özel durumda, 5 Kasım 2025’te başlatılan derinlemesine bir soruşturma, alt yüklenici Portugal CRRC Tangshan Rolling Stock Unipessoal’ın aldığı sübvansiyonların konsorsiyumun Lizbon projesi için yapay olarak rekabetçi bir teklif sunmasına olanak tanıdığı sonucuna varmıştır. Sorunu çözmek için konsorsiyum, CRRC’yi Polonyalı üretici Pesa Bydgoszcz ile değiştirmeyi taahhüt etmiş, Komisyon bu adımı adil rekabeti yeniden tesis etmek ve teklif verenin ihalede kalmasına izin vermek için yeterli kabul etmiştir.

Bu Düzenleme Küresel Standartlar Açısından Ne İfade Ediyor?

AB’nin Yabancı Sübvansiyonlar Yönetmeliği (FSR), diğer ekonomik bloklardaki ticaret politikalarına kıyasla piyasa savunması için benzersiz ve iddialı bir araç temsil etmektedir. Bu müdahale, demiryolu sektörüyle sınırlı olmadığını göstermektedir; Komisyon, batarya teknolojileri ve elektrikli araçlar dahil olmak üzere diğer stratejik sektörlerde yabancı yatırımlar için de benzer katı koşullar belirlemiş, genellikle AB kuruluşlarıyla ortak girişimler veya teknoloji transferi zorunlulukları getirmiştir (Kaynak: Avrupa Komisyonu). Lizbon projesinin 677,5 milyon Avroluk değeri önemli olsa da, projenin 11,5 km’lik uzunluğu göz önüne alındığında kilometre başına maliyeti yaklaşık 58,9 milyon Avro olup, Avrupa’daki benzer hafif metro projelerinin maliyet aralığının alt-orta bandında yer almaktadır. Örneğin, bazı Avrupa şehirlerindeki metro hatlarının kilometre başına maliyeti 50 milyon Avro ile 200 milyon Avro arasında değişebilmektedir (Kaynak: UITP, 2023). ABD’nin “Buy America” gibi yerel içerik gereksinimleri veya Çin’in kendi demiryolu projelerinde ulusal şirketleri tercih etme eğilimi gibi diğer korumacı mekanizmalardan farklı olarak, FSR doğrudan sübvansiyon kaynaklı rekabet çarpıtmalarını hedef almaktadır. Bu, FSR’yi kamu ihalelerinde haksız rekabeti önlemeye yönelik daha proaktif bir araç haline getirmektedir. Portekiz’in kentsel demiryolu sektörü için 2025 yılına ait kesin yatırım eğilimi, doğrudan karşılaştırma için yayın tarihi itibarıyla kamuya açık değildi.

Editörün Değerlendirmesi

Bu karar, AB’nin sanayi politikasını retorikten uygulamaya taşıyarak, kamu ihale pazarına erişimin adil rekabet koşullarına bağlı olduğu net bir sinyalini vermektedir. Devlet destekli Çinli bir firmanın yerine Avrupalı bir firmanın geçmesini zorunlu kılarak, Komisyon güçlü bir emsal oluşturmuş ve gelecekteki ihalelerde Avrupalı üreticileri cesaretlendirmesi muhtemeldir. Demiryolunun askeri hareketlilik ve iklim hedefleri için hayati öneme sahip stratejik bir endüstri olarak çerçevelenmesi, bu tür müdahalelerin AB’nin jeopolitik ve ekonomik cephaneliğinde standart bir araç haline geleceğini ve AB dışı devlet destekli teklif verenler için risk hesaplamasını temelden değiştireceğini düşündürmektedir (Kaynak: Avrupa Komisyonu Belgeleri, 2024).