Bozankaya, AB Karşılıklılık Şartıyla Polonya Tren İhalesinden Elendi

WROCŁAW, Polonya – Türk demiryolu araç üreticisi Bozankaya A.Ş., Polonya bölgesel operatörü Koleje Dolnośląskie’nin 4’ü kesin, 16’sı opsiyonel toplam 20 hibrit tren alımı ihalesinden dışlandı. 2025 yılı ortasında kesinleşen eleme sonrası PESA Bydgoszcz, Siemens Mobility ve Škoda Group sözleşme için yarışan üç firma olarak kaldı. İhale, Polonya demiryolu ağında 12 aylık zorunlu prototip test programını içeren hidrojen veya batarya gücüyle çalışan çoklu üniteleri kapsıyor.

Sözleşmeye Ait Temel Veriler

Sözleşmenin Kapsamı ve Teknik Detayları

İhale, hidrojen yakıt hücresi veya batarya gücüyle çalışabilen çift modlu hibrit elektrikli çoklu ünitelerin tasarımı, üretimi ve 4 kesin sipariş ünitenin teslimatını içeriyor; opsiyon hakkının kullanılması halinde toplam ünite sayısı 20’ye çıkacak. Tüm prototip trenlerin ticari hizmete başlamadan önce Polonya demiryolu altyapısında 12 aylık bir test ve doğrulama programını tamamlaması zorunlu. Bu şart, Polonya demiryolu koşullarına aşina olmayan ve bölgede yerleşik üretim tesisi bulunmayan üreticiler için teknik yeterlilik eşiğini yükseltiyor.

Sektördeki Benzer Sözleşmelerle Karşılaştırması

Polonyalı bölgesel operatörler son beş yılda alternatif tahrikli demiryolu araçlarının en aktif alıcıları arasında yer aldı. Koleje Mazowieckie 2021’de Stadler ile 61 FLIRT hibrit tren için yaklaşık 890 milyon Euro değerinde çerçeve anlaşma imzaladı; Koleje Wielkopolskie ise 2023’te PESA’dan 6 hidrojenli ünite sipariş etti. Aşağı Silezya ihalesi, 20 üniteye kadar opsiyonlu yapısıyla birim sayısı bakımından daha küçük olmasına karşın, çift modlu hidrojen/batarya hibrit tahrik zorunluluğu nedeniyle teknik açıdan daha karmaşık bir yapı sunuyor. (Kaynak: Railway Gazette International, 2023; Stadler, 2021)

Bozankaya’nın dışlanması, CRRC’nin Bulgaristan (2024) ve Lizbon (2024) ihalelerinde AB yabancı sübvansiyon incelemesi öncesinde teklifini geri çektiği veya diskalifiye edildiği süreçle paralellik taşıyor. Buna karşın Polonya’daki vaka önemli bir farklılık içeriyor: Operatör, tam kapsamlı bir sübvansiyon soruşturması başlatmak yerine, dışlama gerekçesi olarak doğrudan ticaret anlaşmalarındaki karşılıklılık ilkesine atıf yaptı. AB’nin 2023 tarihli Yabancı Sübvansiyonlar Tüzüğü’nün resmi inceleme eşikleri — ihale prosedürleri için 250 milyon Euro, AB cirosu için 500 milyon Euro — 4 ila 20 ünitelik bölgesel bir tren alımını kapsamaya yeterli değil. Bu durum, karşılıklılık klozunun orta ölçekli ihalelerde daha düşük bariyerli bir filtreleme mekanizması işlevi görmeye başladığını gösteriyor.

Türkiye-AB Gümrük Birliği’ne rağmen Bozankaya’nın elenmesi, AB’nin yeni nesil ticaret enstrümanlarının DTÖ Kamu Alımları Anlaşması (GPA) üyeliğinden bağımsız olarak ek koşullar katmanlaştırabildiğini ortaya koyuyor. Kalan üç teklif sahibinin tamamının AB merkezli olması ise, Avusturya VBI tarafından önerilen yüzde 50 yerli katma değer eşiği gibi resmi yerel içerik zorunlulukları olmasa dahi, fiili bir Avrupa tedarik zinciri tercihinin oluştuğunu gösteriyor. (Kaynak: VBI, 2025; WTO GPA, 2014)

Editörün Değerlendirmesi

Bozankaya’nın dışlanması, AB’nin ticari koruma refleksinde yeni bir aşamaya işaret ediyor: Çin menşeli üreticilere karşı yürütülen reaktif ve soruşturma temelli uygulamadan, ihale yeterlilik aşamasında AB dışı tüm teklif sahiplerini hedef alan önleyici ve kural bazlı filtrelemeye geçiş söz konusu. Koleje Dolnośląskie için daha az sayıda teklif sahibi değerlendirme sürecini hızlandırabilir ancak fiyat rekabetini azaltır — PESA ve Škoda artık yalnızca Siemens’i AB içi rakip olarak karşısında buluyor; bu dinamik, Polonya demiryolu alım verilerinde tarihsel olarak birim maliyetlerin yükselmesiyle ilişkilendiriliyor. (Kaynak: Railway Gazette International, 2023)

Bozankaya’nın bu ihalede elenmesi, şirketin Avrupa hibrit tren pazarına giriş stratejisini yeniden şekillendirmesini gerektirebilir. Türkiye’de metro ve tramvay segmentinde 300’ün üzerinde aracı hizmete almış bir üretici olarak Bozankaya’nın AB demiryolu ana hat sertifikasyonlarına yatırım yapması, karşılıklılık tartışmalarının teknik yeterlilik boyutundan bağımsız olarak süreceği anlamına geliyor.