AB’den Ulaştırmaya 51.5 Milyar Euro: TEN-T Ağının %10’u

BRÜKSEL, BELÇİKA – Avrupa Komisyonu, 2028-2034 mali dönemi için Bağlantılı Avrupa Tesisi (CEF) kapsamında 51.5 milyar Euro’luk bir ulaştırma bütçesi teklif etti. Önceki tahsisatın iki katı olmasına rağmen, bu rakam Trans-Avrupa Ulaştırma Ağı (TEN-T) ana ağının tamamlanması için gereken tahmini 515 milyar Euro’nun yalnızca onda birini temsil ediyor. Bu önemli finansman açığı, proje seçimi, fon tahsisi üzerindeki kontrol ve sivil ile askeri altyapı ihtiyaçları arasındaki stratejik denge konusunda yeni bir tartışma başlattı.

Projeye Ait Temel Veriler

Projenin Teknik Kapsamı Nedir?

CEF 3, Avrupa Birliği genelindeki ulaştırma altyapı projelerini birlikte finanse etmek üzere tasarlanmış yedi yıllık bir mali araçtır. Tek bir inşaat projesi olmaktan ziyade, temel amacı dokuz stratejik koridor boyunca eksik sınır ötesi bağlantıları inşa ederek ve darboğazları ortadan kaldırarak TEN-T ana ağının tamamlanmasını finanse etmektir. Önerilen 51.5 milyar Euro’luk bütçe, Avrupa güvenliğini artırmak amacıyla büyük ölçüde demiryollarına odaklanan sivil ulaştırma projeleri ile çift kullanımlı askeri hareketlilik altyapısı arasında bölünecektir.

Bu Proje Benzer Avrupa Projeleriyle Nasıl Karşılaştırılır?

Avrupa çapındaki CEF 3 bütçesi, tek bir üye devletin yatırım ölçeğiyle karşılaştırıldığında mütevazı kalmaktadır. Örneğin, Birleşik Krallık hükümeti yakın zamanda ulusal altyapı boru hattına 188 milyar sterlin (yaklaşık 220 milyar Euro) eklemiştir ki bu miktar, CEF’in yedi yıllık toplam ulaştırma fonunun dört katından fazladır. Bu durum, CEF bütçesinin hedefleri için yetersiz olduğu ve işin büyük kısmını finanse etmek için üye devletlere büyük ölçüde güvendiği yönündeki iddiayı desteklemektedir. Türkiye’de ise, son yıllarda tamamlanan ve kıtalararası bağlantı sağlayan Marmaray projesinin toplam maliyeti yaklaşık 4.5 milyar Euro civarındadır (Kaynak: T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, kamuya açık veriler). Bu kıyaslama, AB’nin tüm üye devletleri kapsayan yedi yıllık bütçesinin, tek bir ülkedeki büyük ölçekli bir projeden bile ne kadar farklı bir ölçekte olduğunu göstermektedir. Ayrıca Birleşik Krallık, planlanan yatırımlarını gerçekleştirmek için 706.000’e kadar işçiye ihtiyaç duyduğunu tahmin etmektedir; bu da sadece sermayenin ötesinde gerekli kaynak seferberliğinin bir göstergesidir (Kaynak: UK Government, Construction News, 2026).

Not: Tahmini 515 milyar Euro’luk TEN-T ana ağının tamamlanması için gereken detaylı maliyet dökümü, yayın tarihi itibarıyla mevcut değildi.

Editörün Değerlendirmesi

CEF 3 stratejisinin temel zayıflığı, sorumluluğun yapısal olarak bölünmesidir. Brüksel yüksek profilli sınır ötesi tünel ve köprüleri finanse edebilirken, bunları ağa bağlayan kritik ulusal kesimler, savunma ve enerji gibi rekabet eden baskılarla karşılaşan ulusal bütçelerin insafına kalmaktadır. Bu durum, teknik olarak gelişmiş ancak ticari olarak uygulanabilir olmayan ‘altyapı adacıkları’ yaratma riskini doğurmaktadır. Almanya’nın yüksek hızlı ağa sürekli yatırımı, 2025’te seyahatlerin tarihi zirvelere ulaşmasıyla açık ulusal talepten kaynaklanmaktadır (Kaynak: Tourism Review, 2025). Ancak CEF 3 için zorluk, bu tür ulusal ivmenin parçalı ulusal sistemler yerine tutarlı, sınır ötesi entegrasyona dönüşmesini sağlamaktır.