FTA Kararı: Türkiye Demiryolu Yatırımlarında Sürdürülebilir Ulaşım

Demiryolu Yatırımlarında Yeni Bir Dönem: FTA’nın Karbon Maliyeti Kriterinden Vazgeçmesi

Demiryolu ulaşımı, modern dünyanın vazgeçilmez bir unsuru haline gelirken, altyapı yatırımları ve bu yatırımların çevresel etkileri de giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, ABD Federal Transit İdaresi (FTA), Sermaye Yatırım Destekleri (CIG) programında yaptığı önemli bir değişiklikle gündeme geldi. FTA’nın daha önce uyguladığı “karbonun sosyal maliyeti” hesaplaması kriterini kaldırması, demiryolu sektöründe farklı tartışmaları beraberinde getirdi. Bu makalede, FTA’nın kararının detayları, sektör üzerindeki olası etkileri ve geleceğe yönelik beklentiler derinlemesine incelenecektir.

FTA’nın CIG Programındaki Değişikliğin Arka Planı

ABD Federal Transit İdaresi (FTA), toplu taşıma sistemlerine finansal ve teknik destek sağlayan, U.S. Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı bir federal ajanstır. Sermaye Yatırım Destekleri (CIG) programı, yeni raylı sistem projeleri, koridor geliştirmeleri ve mevcut sistemlerin modernizasyonu gibi önemli demiryolu yatırımlarını desteklemektedir. Bu program kapsamında, projelerin çevresel etkileri de dikkate alınmakta ve “karbonun sosyal maliyeti” gibi kriterler kullanılarak değerlendirme yapılmaktaydı. Ancak FTA, son aldığı kararla bu kriteri programdan çıkarmıştır.

Bu değişiklik, FTA’nın Ağustos 2025’teki kamuoyu görüşlerinin değerlendirilmesiyle şekillenmiştir. Çeşitli paydaşlardan (ulaşım ajansları, ilgi grupları, politika kuruluşları ve bireyler) gelen geri bildirimler, FTA’nın yeni bir yol haritası çizmesinde etkili olmuştur.

“Karbonun Sosyal Maliyeti” Kriterinin Kaldırılmasının Anlamı

FTA’nın “karbonun sosyal maliyeti” kriterinden vazgeçmesi, aslında yatırım değerlendirme sürecinde önemli bir değişikliği ifade ediyor. Bu kriter, bir projenin çevresel maliyetlerini, özellikle sera gazı emisyonlarının sosyoekonomik etkilerini ölçmek için kullanılıyordu. Bu ölçüm, iklim değişikliği ile mücadele çabalarını desteklemeyi ve daha sürdürülebilir ulaşım projelerini teşvik etmeyi amaçlıyordu. Bu kriterin kaldırılması, bazı çevre grupları ve politika uzmanları tarafından endişeyle karşılanabilir.

Yeni düzenlemeye göre, FTA, transit projelerinin yer aldığı bölgelerdeki U.S. Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından belirlenen Ulusal Ortam Hava Kalitesi Standartları (NAAQS) doğrultusunda bir değerlendirme yapacak. Bu, projenin yerel hava kalitesi üzerindeki etkilerinin daha detaylı inceleneceği anlamına geliyor.

Yeni Metodoloji ve Uygulama Alanları

FTA’nın güncellenmiş rehberi, projelerin değerlendirilmesinde daha net bir çerçeve sunmayı amaçlıyor. Özellikle hava kalitesi standartlarına odaklanılması, şehir içi toplu taşıma projeleri için önemli sonuçlar doğurabilir. Hızlı tren (YHT) ve banliyö treni gibi daha geniş ölçekli projelerde ise çevresel etkilerin değerlendirilmesi, NAAQS kriterlerine ek olarak, farklı yöntemlerle de yapılabilir. Örneğin, TCDD (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) veya UIC (Uluslararası Demiryolları Birliği) gibi kuruluşların belirlediği çevresel sürdürülebilirlik standartları, projelerin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Bu yeni metodoloji, aynı zamanda, demiryolu projelerinde kullanılan teknolojiler ve uygulamalar üzerinde de etkili olacaktır. Daha düşük emisyonlu, enerji verimli teknolojilerin kullanımı teşvik edilebilir. Elektrikli trenler, hibrit lokomotifler ve enerji geri kazanım sistemleri gibi çözümler daha fazla ön plana çıkabilir.

Paydaş Katılımının Önemi ve Gelecek Vizyonu

FTA’nın yeni rehberi, kamuoyu görüşlerini dikkate alarak oluşturulması, paydaş katılımının önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Ulaşım ajansları, politika uzmanları ve diğer ilgili tarafların görüşleri, demiryolu yatırımlarının daha iyi planlanmasına ve uygulanmasına katkı sağlayabilir. Bu durum, aynı zamanda, daha sürdürülebilir bir ulaşım sistemi için önemli bir adım anlamına geliyor.

Gelecekte, demiryolu sektörünün daha da yeşil bir yapıya kavuşması bekleniyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı, enerji verimliliğinin artırılması ve çevresel etkilerin en aza indirilmesi gibi konular, sektörün öncelikleri arasında yer alacak. Bu süreçte, FTA’nın rehberindeki değişiklikler, sektördeki aktörlerin daha sürdürülebilir ve çevre dostu projeler geliştirmesine zemin hazırlayabilir.

Sonuç: Demiryolu Ulaşımında Yeni Bir Başlangıç

FTA’nın CIG programında yaptığı değişiklikler, demiryolu sektöründe önemli bir dönüm noktasını temsil ediyor. “Karbonun sosyal maliyeti” kriterinin kaldırılması, yatırım değerlendirme süreçlerini yeniden şekillendirirken, çevresel sürdürülebilirlik ilkelerini de farklı bir perspektiften ele almaya davet ediyor. Yeni metodoloji, yerel hava kalitesi standartlarına odaklanarak, projelerin bölgesel etkilerini daha detaylı inceleme fırsatı sunuyor.

Bu değişiklikler, demiryolu sektörünü daha yenilikçi ve çevreci teknolojilere yönlendirebilir. Elektrikli trenler, enerji geri kazanım sistemleri ve yenilenebilir enerji kaynakları, gelecekteki demiryolu projelerinde daha fazla yer bulabilir. FTA’nın bu adımı, demiryolu ulaşımının geleceği için umut verici bir başlangıç olabilir. Sektördeki paydaşların, yeni düzenlemelere uyum sağlaması ve çevresel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmak için birlikte çalışması, demiryolu ulaşımının daha yeşil ve yaşanabilir bir dünya için önemli bir rol oynamasını sağlayacaktır.